اورک

- قارا داغین اته­یینده نار دولو بیر باغ وار گئت اورایا. باغا گیرن زامان عجاییب سسلر ائشیده­جکسن. بیریسی دئیه­جک: گیرمه باغا اؤلدوررم سنی. آیریسی دا «وورارام» دئیه­جک. آماندی دالینا باخما. اوچ نار دریب چیخ باغدان.         

اوغلان قاری دئین یولا دوشوب یئتیشدی باغا. اوچ نار دریب چیخدی اورادان. یولدا سیندیردی بیرینی. بیر گؤزل ، آی پارچاسی ، گؤز  گؤزللییندن دویمایان بیر قیز، چیخدی اوندان. سو ایسته­دی تاپینجا اؤلدو قیز. سویو ساخلاییب سیندیردی ایکینجینی اوغلان. یئنه بیر گؤزل قیز، سو ایچیب ایسته­دی چؤرک. تاپینجا اؤلدو قیز. بو یول ، شازدا سو بیرده چؤرَ­یی ساخلاییب یانیندا سیندیردی اوچونجونو. گؤزل قیز ایسته­دی سو وئردی اوغلان. ایسته­دی چؤرک وئردی اوغلان. اؤلمه­دی بو قیز. لوت-اتچی بالا آی پارچا قیزین اینجه بوینوندا بیر پارلاق بویون باغی واریدی.

   - سنی بو تَهَر شَهَره آپارا بیلمرم. گئدیب پالتار گتیرملییم. « منی ده آپار یالقیز بوراخما منی» یالواردی قیز. قولاق آسمادی اوغلان « قال بورادا قاییدارام » دئدی.

قیز بیر ناریش آغاجینا اوز توتوب « اَییل اَییل باشینا دؤنوم ناریش آغاجیم! » دئدی. اَییلدی ناریش. قیز آیاغینی اونون بوداغینا قویوب، بویلاندی آغاج. ساغ اوللاشیب، پالتار گتیرمه­یه گئتدی اوغلان.

بیر آز سونرا بیر قاراواش -گؤزو یاوا قاراواش- کوزه­نی دولدورماغا گلدی. اَییلنده قیزین شکلینی سودا گؤروب اؤزونو بَیَندی یامان. « من بو گؤزل­لیکده، بو گؤیچک­لیکده کوزه دولدوروم.» دئدی. سیندیریب کوزه­نی، قاییتدی قوللوق ائله­دییی ائوه. قادین « نه ائله­دین کوزه­نی؟ » سوروشدو.

- دوشوب سیندی الیمدن.

- آپار یو بو اسکی­لری.

قاراواش اونلاری گؤتوروب یوللاندی بولاغا. یئنه قیزین شکلینی گؤروب « من بو گؤزل­لیکده، بو گؤیچک­لیکده اسکی یویوم » دئدی. سویا وئریب اونلاری قاییتدی. قادین « نه ائله­دین اسکی­لری قاراواش! » سوروشدو.

- من بو گؤزل­لیکده، بو گؤیچک­لیکده اسکی یویوم سنه؟

- سنی میرده­شیر یوسون، اؤزونه باخ بیر آینادا، گؤزل­لییینی بیلرسن اوندا.تئز اول آپار یو بو اوشاغی.

قارا گؤتوروب اوشاغی بولاغا گلدی. یویاندا قیزین شکلینی گؤروب یئنه « من بو گؤزل­لیکده، بو گؤیچک­لیکده اوشاق گؤتو یومالییام » دئدی. اوشاغی آرادان جیرماق  ایسته­دی. قیز تابلاشا بیله­ییب دئدی : « نه ایش گؤرورسن قارا!. او منم سن یوخ. نه ایشین وار اوشاغینان؟ ». باشینی قاوزاییب قارا، نار قیزینی گؤردو آیدان گؤزل. قاچیب اوشاغی تاپیشیردی قادینا. قاییدیب :       « آی خانیم! سنین یانیندا اوتورماغا قویارسان منی؟ » سوروشدو. او قدَ­ر یالواریب-یاخاردی، قیزین اورَ­یی یاندی اونا. ساچینی ساللاییب قارانی اوسته چکدی.

- بورادا نه ائدیرسن خانیم!؟

- من نار قیزییام. اریم گئدیب پالتار گتیرمه­یه آپارسین منی.

- بویون باغینی منه وئررمی سن ؟

- یوخ بو منیم جانیمدیر. اولماسا اؤلرم من.

- خانیم! باشینی بیتده­ییم؟

- بئله زادلار بیزده اولماز.

آمما قارا یالواردی یالواردی. قیزین اوره­یی یانیب باشینی اَیدی. قارا اِهمالجا آچیب بویون باغینی ایتَلَدی سویا قیزی. بیر قیزیل گول بوتاسی اولدو سو قیراغیندا. بیر آز سونرا اوغلان قاییدیب « یئن گئدک » دئدی.

- بو آغاجدان نئجه یئنه بیلرم من ؟

- اؤزون « اَییل اَییل باشینا دؤنوم ناریش آغاجیم! » دئدین آغاج باش اَیدی سنه.

- اوندا اَییلمک ایسته­ییردی ایندی ایستَمه­ییر.

شازدا آغاجدان یئندیردی اونو.

- بو پالتارلاری هارادان تاپیبسان؟

- بیرقاراواشدان آلمیشام.

- قارالیبسان نییه، آغ-آپباغیدین آخی؟

- یئل گون قاباغیندا سنی گؤزله­مکدن.

- چئری اولوبدور گؤزلرین نییه؟

- سن گلن یوللارا گؤز زیلله­مکدن.

- گوبود اولوبدور آیاقلارین نییه؟

- سنی گؤزله­مکده اوتوروب دورماقدان.

داها بیر سؤز دئمه­دی اوغلان. سو قیراغیندان قیزیل گول دریب قارانی گؤتوروب یوللاندی. بیلمه­دن اورَ­یی بو قیزیل گوله باغلاندی اونون. یولو یالنیز اونلا دانیشیب اویناییردی. قارایا اولدوغوندا دا آغیر گلدی بو ایش. آلیب پارام-پارام دوغرادی گولو. اونلاری ییغماغا اَییلدی اوغلان. بیر بؤرک تاپیب قویدو باشینا. قارا  اونون بؤرک  ایله اولماغینا آجیقلاندی یامان. توتوب توللادی بؤرکو. اونو آختاراندا گؤزل بیر گؤیرچین گؤروب آلدی الینه. یولا دوشوب سارایا یئتدیلر.

آداملار قارانی گؤروب « بیر قارایا داها بو قده­ر ایفاده اولمامالیدیر» دئدیلر. اوزونه گتیرمه­ییب سس-سمیرسیز توی توتدو شازدا.

نئچه گون سونرا، قارا اوغلانین گؤیرچینه بند اولماغینی گؤردو. « من بو قوشون اَتینه یئریکله­ییرم » دئدی. شازدا توتولوب « نئچه گؤیرچین ایسته­سن حاضیرلاندیرارام سنه. واز کئچ بوندان.» دئدی. آمما قارا یالنیز بو قوشون اَتینی ایسته­دی.

بیر گون شازدا اووا چیخاندا، قارا یوز نازیله شاهین یانینا گئدیب « من بو قوشون اَتینه یئریکله­ییرم آمما اوغلون کسیب کبابینی منه گتیرمه­یه  

قویماییر » دئدی. شاه گؤیرچینی کسیب پیشیرمه­یینی بویوردو. قان تؤکولن یئردن گؤیریب بویلاندی بیر چینار آغاجی. شازدا قاییدیب سئودی چیناری. باشینا دولانیب تومارلاییردی اونو. قارا ایکی آیاغینی بیرباشماغا دیرَ­دی « بو آغاجی کسیب بالاما نننی قاییتدیرمالیسان ». شازدا « آغاج قیتلیغی دئییل کی. یاخشی آغاجلار وار، یاخشی نننی­سی چیخار » دئدی. یئنه اوغلان سارایدا اولمایاندا، قارا شاها دانیشدی. شاه، آغاجی کسدیریب نننی قاییتدیردی اونا.

 آمما اورک بالالاریم!

اوشاغی قویاندا سیخدی نننی قیشقیردی اوشاق. آغلاماقدان دوشدو گؤتورنده. یئنه ده نننی­یه قویاندا چیغیردی، گؤتورنده دینجلدی اوشاق. قارا نننی­نی آتدی تندیره یانیب کول اولدو آمما بیر قولاغی یانمادی اونون.

بیر قاری ننه، شاه ائوینین قوللوقچوسویدو. بیر گون تندیرین کولونو بوشالداندا، تاپدی اونو، خوشلاییب قارادان اذن آلیب ائوینه گتیردی. جهره­سینه ایی ائله­سین اونو. صاباح آخشام چاغی قاییداندا ائوی آرینمیش قابلاری یویولموش، یئمه­یی پیشمیش گؤردو. یامان فیکره جوموب عاغلی بیر زادا چاتمادی. اوچ گون تکرار اولدو بو ماجرا. قاری   اؤز- اؤزونه « بو ایشین ایچینده بیر ایش واردیر تاپمالییام اونو»دئدی. صاباح ائشییه چیخماق آدیله گیزلندی پرده دالیسیندا. گؤزلری اینانماییردی گؤردویونو. بیر گؤزل آی پارا قیز، چاتما قاش، اینجه بئل، هؤروکلو بیر سونا آغاجدان اولوب یئتیشدی ائوه. قاییدیب آغاج اولان زامان، سسلندی قاری     « سنی آللاه! گئتمه قال. من یالقیزام قوجایام آخی. منیم قیزیم اول، من ده آنان. یاشایاق بیرلیکده. قیز «گؤزلر اوسته» دئییب اؤپوشوب سئویشدیلر.

بیر گون جار چکیلدی شَهَرده « شاهین ایلخیسیندان آت آپاریب یاخشی بئجرده­نه، تحفه وئریله­جکدیر. » قیز قارییا « سن ده گئت بیرینی گتیر آنا!» دئدی.

- گؤزل بالام! بیز اؤزوموزو دویورا بیلمه­ییریک. بیر آتی نئجه بؤیودک آخی؟

- او منیم بوینوما. بیرینی گتیر آنا!

قاری شاهین قوللوغونا گئدیب سالاملاییب « منه ده بیر آت وئررسن می؟» دئدی

- آی قوجا! سن آتی نه تَهَر بئجرده بیلرسن؟

- تکی تک قیزیم، آتی چوخ سئویر. اونون اوره­یینی، منیم سؤزومو سیندیرماگینان گل. 

- بیر اؤلووای آت وئرین بونا. قالسا قالیبدیر اؤلسه ده اینجی­مه­یک بیز.

آتی ائوه گتیردی قاری. الینی آتین بئلینه سورتَنده قیز، همن ساهات شاققاواتلی بیر آتا چؤندو قیرآت کیمی. سونرا تئلینی سویا وئریب حَیَطی سولادی اونلا. باشاباش آرپالیق یونجالیق اولدو حَیَط.

نئچه آی سونرا، شاه آتلاری ییغدیرماق ایستَدی. شاهین آداملاری آتلاری ییغا-ییغا قارینین ائوینه چاتدیلار. آت اؤلوبدور یقین دئیه-دئیه حَیَطه گیردیلر. آمما هوندور آتین کیشنَمه­یی اؤدلرینی پارچالادی اونلارین. آتی آپارماغا گیردیلر پَیه­یه. آت قاباقدان گلنی اللریله، دالدان گلنی آیاقلاریله گوپسَدی.هامی قورخودان دالی چکیلدیلر. « آی ننه! بیز بونا باتا بیلمه­دیک بیری گلسین بونو چیخارتسین آپاراق بیز»دئدیلر. « اونو منیم قیزیم بؤیودوب، یالنیز اوندان سؤز ائشیدندیر» دئدی قاری. قیز گلیب الینی آتین بئلینه قویوب « حئیوان! گئت سنین یییه­ندن نه گؤردوم سندن نه گؤرم من» دئدی. آت باشی آشاغا یولا دوشدو. قوللوقچولار شاها تام سؤیله­دیلر گؤردوکلرینی. یاخشی تحفه وئریلدی قاری­گیله.  ­      

بیر گون اینجی بویون باغیسی قیریلدی قارانین. دوزه بیلن اولمادی هئش کیمسه. هایلاندی شَهَرده « بونو دوزه بیلن آداما یاخشی تحفه، ادعا ائله­ییب باشارمایانا اؤلوم وئریله­جکدیر ». قیز آناسینا « گئت شاها «منیم قیزیم بونو دوزه بیلر» » سؤیله. « آی بالام! گل بو داشی اَته­ییندن تؤک. اؤلوم آیه­سی واردیرها! » دئدی قاری. یالواردی یالوواردی قیز. قوجا قورخا-قورخا سارایا گئدیب « قبیله عالم ساغ اولسون. بو ایشی گؤره بیلر منیم قیزیم» دئدی.شاه « قیزی بورایا گتیرین » بویوردو. شاه « سن بو بویون باغینی دوزه بیلرسن می؟» سوروشدو. قیز « البته. آمما بیر شرطیم واردیر. ساپلاماق قورتولمایینجا هئش کیمسه اوتاقدان چیخمامالیدیر»دئدی. شاه، ملکه، شازدا، قارا، نار قیزی بیرده قوللوقچولار اَیلشدیلر قیزیل اوتاقدا. شازدا « ائشییه چیخان وارسا چیخسین. من دئمه­­یینجه بو قاپی آچیلمایاجاقدیر» دئدی. ایچریدن قاپینی رزَ­لدیلر. قیز اینجی­لری ییغیب قاباغینا، ساپی آلدی الینه. گلین گؤرک نه اوخودو آغلایا- آغلایا:

« من ناریدیم کئچمیشلرده ، شازدا گلیب دردی منی، دوزول دوزول   اینجی­لریم!» ساپا دوزولوردولر اونلار اوخودوقجا نار قیزی. « ناریش منیم یوردوم اولدو بیر ساهاتلیق، بیر قاراواش گلیب اینجی بویون باغیم آلار اولدو دوزول دوزول اینجی­لریم! » بورادا قارا « بسدیر داها ایستَمه­دیک اونو » دئدی. نار قیزی داواملاییب « سویا وئردی منی قارا، من ده اولدوم بیر قیزیل گول، شازدا منی دریب دئدی: گؤزل گؤزل گؤزلیمسن دوزول دوزول       اینجی­لریم! قارا قیزیب  پارام-پارام ائتدی منی، بیر بؤرک اولدوم سئویلمَلی شازدا تاپیب باشا قویدو، دوزول دوزول اینجی­لریم! قارا بو یول بؤرکو آلیب آتدی چؤله، آختاراندا بیر گؤیرچین اولموشودوم، دوزول دوزول اینجی­لریم!» اوخودو. بونلاری ائشیتدیکجه قیزاریردی شازدا، سارالیردی قارا.    « بسدیر قورتار. آچین قاپینی سانجیلانمیشام یامان» دئدی قارا، آچمادیلار. « یئریکله­مک آدلا قارا، باش کسدیردی مندن بیر گون، چینار اولدوم شاققاواتلی، قان تؤکولن یئردن چیخدیم، دوزول دوزول اینجی­لریم! کسدیردیلر نننی اولام قاراواشین بالاسینا، سیخدیم اونو، یاندیردیلار منی بیر گون. دوزول دوزول اینجی­لریم! شازدانین حیرصی باغیرساغینی کسیردی.ائشیتمه­ییردی نار قیزینین کدرلی ماهنیسینی داها. بیردن گؤردو   تام ساپلانیب بویون باغی. توللادی اونو قارایا ساری. نار قیزی  « صاحابیمدان نه گؤرموشم سندن نه گؤرم » دئدی قالخیب گئتمک ایسته­دی.

یئره- گؤیه هارای تپیب، لعنت دئیه­ن شازدا دئدی « گئتمه نار قیزی! ایللردی آختاریرام سنی گولده، بؤرکده، گؤیرچینده، چیناردا. هارادایدین منیم گؤزلیم!

                            جمال یار آختاریرام ایللردی

                            دیار دیار آختاریرام ایللردی

یئددی گون یئددی گئجه توی توتدولار.

آمما قارانی بیر دایچانین قویروغونا باغلاییب هئی­لدیلر. گول بالالاریم!قولاق آسین ایندی ده، او آتین آیاق سسی داغلاردان دره­لردن گلیر. قیامت قوپونجا سورویوب قایایا داشا چیرپاجاق اونو، اَیری­لییی دوزه­له بلکه.

آبام دئیردی:

گؤیدن اوچ آلما دوشدو

بیرینی من یئدیم

بیرینی ناغیل دئین یئدی

بیرینی هامیدان یاشلی یئدی. 

 بو ناغیلا گؤره  دانیشاق بیر آز

 باشلانیشدا بیر خاطیره واریمدیر مراغانین ادبی انجمنیندن:

بیر گون اوستادلیق ادّعاسی هر یانیندان ساللانان بیر کیشی انجمن­ده­یدی.یولداشلاردان بیریسی بو سؤزو اوخویوب اوستاددان شرح ایسته­دی:

«حَیَطیمیزده نار آغاجی

اونون میوه­سی قارپیز

اَییل اوزوندن اؤپوم

آللاه ایشیوی راست گتیرسین.»

اوستاد باشلادی نار ندیر؟ نارلا قاپیزین ایلگیسی. اوزدن اؤپمک­له ایشین راست گلمه­یینی آچیقلادی. جامعه شناسلیق، میوه شناسلیق، عرفان باجاسیندان دا باخیب اوزون دانیشدی اوستاد. قورتولاندا یولداشیمیزدئدی: یوخ قارداش! بونلار بیر-بیرینین یانینا قوشولموش دؤرد رابطه­سیز میصراعلاردیرلار.

بورادا اوستاد اولوب یئری- گؤیو بیر-بیرینه دویونله­مک ایستَمه­ییرم. بئله اولسا نار ایله قارپیزین، قاریشقا ایله آمریکانین دا رابطه­لری اولمالیدیر. آنجاق بو سورغولار اوره­ییمده فیکریمده بورولورلار:  

1- بو ناغیلدا شازدا نییه، قیزی دؤرد یول ده­ییشمکدن سونرا ایتیریر؟

2- بو ده­ییشمه­لر ندن­دیر؟

قیز        قیزیل گول       بؤرک        گؤیرچین        چینار       جهره اییی 

3- بو ده­ییشمه­لرین ظاهری آنلامدان سونرا باشقا آنلامی دا واردیر می؟

4- خالق بو ناغیلی دئمکدن نه آختاریر؟

منجه اوغلان، قیزین جمالینی آختاریر و دؤرد یول بو ده­ییشمه­لرده، اونو ایزله­یه بیلیر آمما داها دایانیر چونکو جمالین ده­ییشمه­لری یوزلر یوخسا  مین­لر یول اولا بیلر. اَیر شازدا، قیزین صیفاتینی آختارسایدی ( جمالینی یوخ ) اونو ایتیرمزدی.

بو ناغیلدا بوللو سمبول­لار واردیر. اونلارا فیکیرلشمک دَیَرلی اولا بیلر:

1-قیزیل گول: گؤزللیک آنلامینی داشیییر. آتا-بابا سؤزلرینده هامی گوللردن آرتیق اونا توخونوبلار:

لایلای دئییم یاتاسان، قیزیل گوله ....

قیزیل گول دن­دن اولدو ....

دئمک سؤز باخیمیندان، قیز سؤزو ایله قیزیل گول سؤزو جناس دیرلار باشقا سؤزله دئسک بیر جنس­دندیرلر. آنلام باخیمیندان قیزیل گولون گؤزللییی بیرده کئف­لندیرن اییی بیر نار قیزینا تام اویغون گلیر.

2-بؤرک: بؤرک کیشی­نین ووقاری، کیشی­لییی­میش قدیمده. باشی آچیق کیشی، بؤرکسوز کیشی­یه دئیرمیشلر. بو اؤلچو ایله کیشی­لرین چوخو باشی آچیقدیرلار ایندی. بؤرک ناغیلداکی شازدانین ووقارینی گؤستریر سانکی نار قیزی، گؤزللیکدن سونرا شازدانین ووقارینی آرتیرماغا چالیشیر. کیشی­لیک وئریر دوننکی اوغلانا حالبوکی قاراواش بؤرکو آلیب آتماق فیکرینده­دیر. بئله ده اولور شَهَره یئتنده هامی اَیری باخیر شازدایا.

3-گؤیرچین: صلح، گوناهسیزلیق، تمیز آیدینلیق سمبولودور. بئله­لیکله     نار قیزی  اؤزونون گوناهسیزلیغینی اعلان ائتمکده دیر. بورایا قدَر بیز نار قیزینین صیفاتینین اوچونو تانیمیشیق: گؤزللییی، کیشی­سینه عزّت یاراتماغی، گوناهسیزلیغی آیدینلیغی.

4-چینار: آغاجلارایچینده تام قئییم قالین­دیر. اوسطوره باخیمیندان، بو آغاج بوداقلارین بیربیرینه سورتوب چیرپماقلا اود آلیشدیریب همن اودون ایچینده قوورولار یانار سونرا کوللرینین ایچیندن یئنی­دن دوغولار زومرود قوشو کیمی. دئمک قوجالیب الدن دوشمک نار قیزینا یاراشان دئییل. گرکلی اولسا جانیندان کئچر یئنی حیات تاپماغا. سارا دئدیم «یالچین سهند»ین             

« اینسان داریخیر » شئعرینین بیر قولو یادیما دوشدو:

شاعیرلر اینسانلیق شعرین یازدیقدا

شَهَرین کؤکسونده هارای داریخیر

سایقیسین گؤرنده فاحشه­لرین

ایچیمده یاشایان سارای داریخیر»

بورادا شازدا، - یارین جمالینا وورولان ، جمال آختاران شازدا- یولو یولاقدان سئچه بیلمیر ایتیریر سئوگیلی­سینی. آمما بیز داوام ائدیب گؤرک داها نلر تاپا بیلریک بو خالق ناغیلیندان.

5-جهره اییی: جهره قدیم دؤورده، پالتارین تیکیلمه­یینه بیرینجی    آددیم­ایمیش. یونو بیچندن سونرا یویوب آریداندان سونرا جهره ایله ساپ، ساپدان پالتار توخویارمیشلار. دئمک پالتارین حاضیرلانماغیناجهره تام  گرکلی­ایمیش. پالتار، گؤزللیک بیرده آبیرساخلاماق حاجاتیدیر و بئله­لیکله سون آددیمدا، نار قیزی اؤزونون بیرده اَرینین پیس­لیکلرینی اؤرتوب آبیر ساخلاماق سؤزونو گؤستریر بیزه و بورادا نار قیزینین ایکی باشقا صیفتینی ده تانیییریق: باشی اوجا یاشاییب اؤلمک، اؤزونون اَرینین آبریسینی ساخلاماق.

دئمک بونلاربیر ایده­آل قادینین صیفت­لری­دیرلر بو ناغیلین یوخسا دوزگون دئسک خالق باخیمیندان.

بیر سؤز قالدی : بو قیز نییه ناردان چیخیر؟ نار اوچماق ( بهشت) میوه­سی­دیر . مقدس آغاج­دیر بوللوق لا دوغوم گوجونون نشانه­سی­دیر. بیرده نارین شیرین ایچی دولو اولماسی بیر قیزین صیفاتینا یاخین­دیر: یاناقلاری قیرمیزی، شیرین صحبت،گله­جه­یی ایچینده دولاندیران اینسان.

سون سؤز: یار یوخسا هدف دون دَ­ییشه بیلر. گاهدان یار اؤزو باشقا باشقا دونلار گئیر گاهدان شرایط دون گئیدیرر اونا، آداملار دون گئیدیرر اونا. بو دونلارین آرخاسینداکی یاری سئچیب تانیماق چتین بیرده تام دوزگون هنردیر. گاهدان قاراواشلار یار دونو گئییرلر و تأسفله بیز اونلاری یار سانیب توولانیریق اونلارا.

« یارب ارحم من رأس ماله الرجا و سلاحه البکا »

« منی بئجردن تانریم! رحم قیل وارینین باشی اومود، یاراغی آغلاماق اولان آداما .» *

 * کمیل دوعاسی